De meest voorkomende problemen en hun onderliggende oorzaken

Een zirkoonkroon is een vaste tandheelkundige restauratie gemaakt van zirkoniumkeramiek, die over een aangetaste of beschadigde tand wordt geplaatst. Ze worden zowel voor voor- als achtertanden verkozen vanwege hun uiterlijk, dat sterk overeenkomt met de kleur van natuurlijke tanden, en hun hoge duurzaamheid. Bij correcte plaatsing kunnen ze 10-15 jaar probleemloos meegaan, en in sommige gevallen zelfs een leven lang.

De uitdrukking 'bij correcte plaatsing' is echter belangrijk. In dit artikel leg ik uit welke problemen zich daadwerkelijk kunnen voordoen bij zirkoonkronen, wat de onderliggende oorzaken zijn, en wanneer u als patiënt zich zorgen zou moeten maken.

De meest voorkomende problemen en hun onderliggende oorzaken

1. Tandvleesrecessie en een grijze/donkere verkleuring

Het tandvlees trekt terug bij de rand van de kroon, waardoor het onderliggende metalen frame of de rand van de kroon zichtbaar wordt.

Onderliggende oorzaak: Dit wordt meestal gezien bij op metaal gebaseerde porseleinen (PFM) kronen; bij volledig zirkonium kronen komt het zelden voor. Als deze klacht zich toch voordoet bij een volledig zirkonium kroon, is de oorzaak hoogstwaarschijnlijk een onjuiste meting van de tandvleeslijn, een onjuiste pasvorm van de gingivale rand (tandvleeslijn) van de kroon, of natuurlijke tandvleesrecessie na verloop van tijd. Het is geen materiaalprobleem, maar een kwestie van meting en planning.

2. Gevoeligheid voor warm en koud

Plotselinge gevoeligheid voor warm of koud voedsel, hetzij direct na het plaatsen van de kroon, hetzij maanden later.

Onderliggende oorzaak: Overmatige verdunning van de tand tijdens de preparatie, druk op het occlusale vlak voordat het cement onder de kroon volledig is uitgehard, of micro-lekkage onder de tandvleeslijn. Dit komt vaker voor bij vitale tanden die geen wortelkanaalbehandeling hebben ondergaan en verdwijnt meestal spontaan binnen enkele weken. Als het niet verdwijnt, is de tand mogelijk te dicht bij het wortelkanaal geprepareerd.

3. Loslaten of loskomen van de kroon

De kroon komt volledig los of kan met een vinger heen en weer bewogen worden.

Onderliggende oorzaak: De meest voorkomende oorzaak is onvoldoende retentie, dat wil zeggen dat de tand niet onder de juiste hoek en hoogte is geprepareerd om de kroon stevig te laten houden. De tweede oorzaak is het gebruik van cement van lage kwaliteit of een onjuist type cement. De derde oorzaak is overmatige krachten, zoals bruxisme (tandenknarsen of -klemmen), waarbij gedurende de hele nacht voortdurend micro-druk op de kroon wordt uitgeoefend.

4. Breuk of scheurvorming

Een klein stukje dat afbreekt (chipping) of een volledige breuk van de kroon.

Onderliggende oorzaak: Bij gelaagde zirkoonkronen is de buitenste porseleinlaag brozer dan de onderliggende zirkoniumkern, waardoor deze laag kan scheuren. Bij volledig zirkonium (monolithische) kronen komen breuken veel minder vaak voor, maar trauma, het bijten op hard voedsel of nachtelijk tandenknarsen kunnen ze veroorzaken. Een fabricagefout tijdens het bakproces is ook een mogelijke, zij het onwaarschijnlijke, oorzaak.

5. Vieze geur of smaak

Een onaangename geur die van de rand van de kroon afkomt, of een aanhoudende vieze smaak in de mond.

Onderliggende oorzaak: Dit komt bijna altijd door de ophoping van bacteriën en voedselresten als gevolg van micro-lekkage bij de kroonrand. Als de rand van de kroon niet strak tegen het tandoppervlak aansluit, hoopt zich plaque op in die opening en ontstaat er tandbederf. Dit is geen hygiëneprobleem, maar een probleem met de randaansluiting; hoe goed u thuis ook poetst, uw tandenborstel kan die opening niet bereiken.

Oplossingen en behandelopties

Bij gevoeligheid: Het is doorgaans raadzaam de eerste 2-4 weken af te wachten, en wordt een ontgevoeligende tandpasta aanbevolen. Als de gevoeligheid aanhoudt en ernstig is, wordt de vitaliteit van de tand gecontroleerd (vitaliteitstest); als de pulpa is aangetast, kan een wortelkanaalbehandeling nodig zijn.

Bij loskomen of loslaten: De kroon kan niet opnieuw worden gecementeerd met hetzelfde cement; het tandoppervlak en de binnenkant van de kroon worden gereinigd en de kroon wordt opnieuw gecementeerd met vers cement. Als de retentie onvoldoende is (de tandpreparatie is te kort), moet de tand mogelijk opnieuw worden geprepareerd of is een ander type kroon nodig.

Bij een breuk: Kleine chips kunnen worden gecorrigeerd door te polijsten; het is dan mogelijk niet nodig om de kroon te vervangen. Bij grote breuken wordt de kroon volledig vervangen. Als bruxisme wordt vastgesteld, moet een nachtbeugel worden voorgeschreven; anders zal de nieuwe kroon hetzelfde lot ondergaan.

Bij tandvleesrecessie/kleurproblemen: Als er een probleem is in de esthetische zone, wordt de kroon vervangen en wordt de rand verhuld met zirkonium. Als de tandvleeslijn is veranderd, wordt er na een parodontale beoordeling een reconstructieplan opgesteld.

Bij geur/lekkage: De kroon wordt verwijderd en de onderliggende tand wordt gecontroleerd op tandbederf. Als er sprake is van tandbederf, wordt dit verwijderd en wordt de kroon opnieuw gemaakt; het simpelweg opnieuw vastlijmen van de oude kroon is geen oplossing, aangezien dezelfde lekkage zal terugkeren.

Kortom: zirkonium wordt verkozen bij achtertanden waar sterkte vereist is; E-max wordt gekozen wanneer maximale esthetiek gewenst is voor de voortanden; en PFM is de voorkeursoptie wanneer budget de prioriteit is. De balans tussen esthetiek en duurzaamheid maakt zirkonium tegenwoordig de populairste keuze.

Veelgestelde vragen

Wanneer moet u een tandarts raadplegen?

Maak zonder uitstel een afspraak in de volgende situaties:

• De kroon is volledig losgeraakt of kan met een vinger bewogen worden
• U heeft kloppende pijn die niet vanzelf overgaat
• U voelt scherpe, terugkerende pijn bij het dichtbijten
• Er is een zichtbare scheur of een scherp fragment aan de rand van de kroon
• Uw tandvlees is ernstig rood, gezwollen of bloedt
• Er is zwelling in het gezicht of koorts (dit kan wijzen op een infectie)

Milde, afnemende gevoeligheid of kleine esthetische zorgen zijn niet urgent, maar moeten wel tijdens een routinecontrole worden vermeld.

Hoe lang gaat een zirkoonkroon mee?

Gemiddeld 10-15 jaar; met goede zorg en het gebruik van een nachtbeugel kan deze meer dan 20 jaar meegaan. De levensduur hangt af van de mondhygiëne, kauwgewoonten en de kwaliteit van de oorspronkelijke plaatsing.

Kan de tand onder de kroon aangetast raken?

Ja, de kroon beschermt de tand niet tegen tandbederf, hij bedekt hem alleen. Als er een lek is bij de rand van de kroon, kan tandbederf zich onopgemerkt onder de kroon ontwikkelen, daarom zijn regelmatige röntgencontroles belangrijk.

Geeft een zirkoonkroon een geur af, of geeft de lijm een geur af?

Een kroon die correct is gecementeerd en een goede randaansluiting heeft, zal niet ruiken. Als er wel een geur is, wijst dit vrijwel altijd op een micro-lek of onvoldoende reiniging; dit is geen normaal verschijnsel.

Is een zirkoonkroon zichtbaar op een röntgenfoto, en interfereert deze met een MRI-scan?

De kroon is duidelijk zichtbaar op een röntgenfoto en interfereert niet met een MRI-scan. Moderne zirkoonkronen zijn MRI-compatibel en niet-magnetisch.

Gerelateerd: Zijn veneers een betere optie?